Wat zijn vulkanen?


Een vulkaan is een opening in de grond waar gesmolten gesteente (dat heet dan: magma), gas en brokstukken van vast gesteente door naar buiten komen. Klinkt heel moeilijk zo… is het ook eigenlijk wel! Heel kort uitgelegd: een gat in de grond waar gesmolten stenen, beter bekend als lava, door naar buiten komt. Rond deze gaten of openingen van onze planeet (dat is dus de aarde!) wordt vaak een berg gevormd. Vroeger noemden mensen het dan ook niet voor niets een vuurspuwende berg. Dus: een vulkaan is vaak een berg waar lava uit komt of in zit. Duidelijk zo?

Als een vulkaan “actief” is en dus lava uitspuwt of stoot, noemen wij dat “uitbarstingen”. Een duur woord daarvoor is “eruptie”. Dat is vaak waar mensen gelijk aan denken bij een vulkaan… de spannende kant van vulkanen: explosies, erupties.

Hoe ontstaan vulkanen?
Dit wordt een lastige! Het is namelijk moeilijk om het in heel simpele goed uit te leggen, dus wij hopen dat jullie het zullen begrijpen.
Op deze planeet, de aarde dus, komen we vulkanen vooral tegen op gebieden waar “tektonische platen” tegen elkaar aan liggen (grenzen). Tektonische platen zijn stukken aardkorst die heel langzaam schuiven (een paar centimeter per jaar maar!). Je zou dus kunnen zeggen dat de aardkorst bestaat uit verschillende losse platen die op magma “drijven” (gesmolten steen). Eens in de zo veel tijd, ook al is dat niet vaak en gaat het dus heel langzaam, botsen de platen tegen elkaar aan. Dan ontstaan er dus vulkanen, en vaak ook aardbevingen.

Op aarde zijn er 6 van dit soort grote platen, en een aantal kleinere. Het is niet zo dat vulkanen alleen maar ontstaan daar waar de tektonische platen bij elkaar komen (grenzen)… ze kunnen ook op andere plekken voorkomen. Dit soort plekken noemen we “hot spots”. Hawaï is er daar één van.

Waar uit bestaat een vulkaan?
Hier onder is een afbeelding te zien waar in staat waar de vulkanen uit bestaan. Dit is handig ook om te laten zien tijdens jouw vulkanen spreekbeurt!

Vulkanen weetjes, wist jij dat…

  • …er ook op anderen planten vulkanen zijn? Bij Venus en Mars!
  • …de hoogste berg van het Noordereiland van Nieuw-Zeeland een vulkaan is?
  • …bij een krachtige uitbarsting lava, stenen en assen tot wel 18 kilometer hoogte kunnen schieten/vliegen?
  • …er meer dan 1.500 actieve vulkanen zijn op aarde?
  • …afgekoelde lava heel erg vruchtbaar is (daar groeit dus veel op, zoals planten en bomen!)?

Wil jij nóg meer weten over vulkanen?

  • Hier komen nog een paar handige vulkanen tips en links!
  • Vulkanen speelgoed (zitten ook experimenten bij om het beter te begrijpen!)
  • Vulkanen DVD’s en boeken (kan handig zijn voor meer onderzoek)
  • Informatieve website: vulkanisme.nl

Paarden

Er zijn natuurlijk verschillende soorten, geslachten en leeftijden van paarden. Deze hebben allemaal een andere naam. Hieronder volgt een lijstje met de benamingen.

paarden-spreekbeurt
paarden-spreekbeurt

Hengst: Een mannetjes paard.
Merrie: Een vrouwtjes paard.
Veulen: Een paard dat jonger is dan één jaar.
Jaarling: Paard dat tussen 1 en 2 jaar oud is.
Twenter: Paard dat tussen 2 en 3 jaar oud is.
Ruin: Mannetjespaard dat gecastreerd is en zich dus niet meer kan voortplanten.
Dekhengst: Een hengst waar goedkeuring voor is gegeven om mee te fokken.
Pony: De kleinere rassen die heel bekend en geliefd zijn. Deze zijn minder dan 1,5 meter groot als ze volwassen zijn.

Het paard behoort tot de onevenhoevigen. Dat komt omdat het een hoefdier is met maar één teen per been. Heel lang geleden hadden paarden vijf tenen, maar de nagel van de middelste teen is in de loop der jaren uitgegroeid tot een hoef.

Planteneters
Paarden zijn planteneters, met een moeilijk woord ook wel herbivoren genoemd. Veel planteneters zijn herkauwers, maar paarden niet. Herkauwers zijn dieren die hun eten, nadat het in de maag is geweest, nog een keer kauwen in hun mond. Paarden
gebruiken hun voortanden om gras en andere planten mee af te rukken, zodat ze het met hun kiezen kunnen vermalen. Voortanden worden daarom ook wel snijtanden genoemd. De meeste paarden hebben in totaal zesendertig tanden. Een hengst heeft vier extra tanden tussen de snijtanden en voorkiezen, dit zijn de haaktanden. In zowel de boven- en onderkaak hebben een hengst en een merrie verder zes snijtanden, zes voorkiezen en zes kiezen. Tussen de snijtanden en de voorkiezen hebben paarden een stukje waar geen tanden in zitten. Deze worden ‘lagen’ genoemd. Hierop ligt het bitje van de teugels tijdens het rijden.

Kuddedieren
Paarden zijn kuddedieren. Dit betekent dat ze in de natuur met andere paarden leven. Dat is maar goed ook, want veel paarden worden onhandelbaar als ze alleen moeten leven. In een kudde is er altijd duidelijk iemand de baas. Meestal is dat een oudere, ervaren merrie. Een kudde bestaat meestal uit ongeveer twaalf volwassen merries met hun veulens en een paar hengsten. De meeste hengsten komen in een hengstenkudde terecht.

Nieuwsgierige beesten
Wanneer paarden een bedreiging zien, zullen ze meestal schrikken en vluchten. Als ze niet kunnen vluchten, kunnen ze zichzelf verdedigen. Paarden zijn wel erg nieuwsgierig. Als ze schrikken, willen ze vaak eerst weten wat er aan de hand is voordat ze op de vlucht slaan. Als ze er dan achter komen dat het niet gevaarlijk is, vluchten ze niet.

Paarden weetjes, wist je dat…
Een paard gemiddeld zo’n 205 botten heeft?
Paarden zowel staand als liggend kunnen slapen?
Een wild paard ongeveer 60% van de dag aan eten besteedt?
Paarden slapen nooit heel lang, maar juist heel vaak een paar minuutjes
Het oudste paard 56 jaar is geworden. Gemiddeld leven paarden 30 jaar.

Zie ook… http://www.paardenliefhebber.info